Ze noemen me baboe

Sandra Beerends, 2019
8 out of 10 stars (8 / 10)

Heel soms schrijf ik een review over een documentaire in plaats van een film, meestal als ik erg onder de indruk ben. Dat was ik nu ook.

Beerends heeft met behulp van een indrukwekkende hoeveelheid archiefbeelden het verhaal van een jonge Indonesische vrouw, die in de jaren ’40 dienst komt van een Nederlandse familie in Indonesië, samengesteld. Tijdens de beelden vertelt de vrouw met een prettige stem in het Indonesisch hoe haar leven eruit ziet – belangrijk, want de rol van vrouwen binnen het kolonialisme wordt nog steeds onderbelicht. Ook de keuze voor deze specifieke insteek is heel waardevol (de hoofdpersoon doet haar verhaal zonder dat Beerends iets inleidt of toelicht), omdat het ervoor zorgt dat je je in haar kunt verplaatsen in plaats van een opsomming van droge geschiedkundige feiten. Op deze manier krijgt ze het voor elkaar om belangrijke gebeurtenissen in de complexe geschiedenis van Indonesië – weliswaar erg vluchtig, maar toch – weer te geven: driehonderd jaar bezet door Nederland, tijdens de oorlog bezet door de Japanners gevolgd door de onafhankelijkheidsstrijd.

Kortgeleden tweette ik een column van San Fu Maltha over deze documentaire. In zijn stuk stelt hij een aantal kritische vragen: waarom wordt er nergens gerept over het massale misbruik door blanke Nederlanders van vrouwelijke bediendes (dat een heel volk voortbracht, de Indo’s)? Waarom wordt er geen reëel beeld gegeven van de slechte situatie waarin ze zich bevonden? Waarom wordt er zo’n geïdealiseerd beeld geschetst van die tijd? Kort gezegd: waarom is de documentaire zo kritiekloos?

Omdat het verhaal verteld wordt vanuit het perspectief van een jong meisje kan ik Beerends wel het een en ander vergeven. Als jong mens dat opgroeit in een land dat al eeuwen gekoloniseerd is, en vanaf je voorouders is geleerd op te kijken tegen blanken kun je niet weten hoe het anders is. Daarnaast gaan mensen ook in oorlogssituaties gewoon door met hun dagelijks leven en is er nog geen ruimte voor reflectie, dat heeft letterlijk tijd en ruimte nodig. Hier in Nederland zijn we ons tenslotte ook pas sinds een paar jaar ten volle bewust aan het worden van de daadwerkelijke betekenis van kolonisatie: het bezetten en uitmelken van een land, gepaard met het onderdrukken van een volk. Ik kan me ook voorstellen dat de focus en lengte van de documentaire beperkingen met zich meebracht, er wordt bijvoorbeeld ook nauwelijks gerept over de bloedige en internationaal omstreden Nederlandse politionele acties.

Datzelfde geldt voor misbruik: veel vrouwen worden zich pas sinds de MeToo-beweging bewust van (de impact van) misbruik. Toen ik jong was heb ik ongenadig veel seksueel getinte opmerkingen naar mijn hoofd gekregen, ook door werkgevers, en ben eindeloos vaak in mijn kont geknepen of anderszins op onprettige manieren aangeraakt, maar ik beschouwde het toen als een onvermijdelijk kwaad en klaagde er niet over. Ik heb me ooit, ver voor de MeToo-beweging, afgevraagd of iets een trauma kan zijn als het maatschappelijk als normaal wordt beschouwd – er zit ongetwijfeld een verband tussen bepaalde gebeurtenissen en het stellen van die vraag. Feit is dat relaties tussen de Nederlandse kolonisator en hun inlandse bediendes tegenwoordig per definitie als misbruik bestempeld kunnen worden, ook als er geen geweld aan te pas kwam: er was altijd sprake van een dubbele machtsverhouding, die van bezetter en die van werkgever.

Wat ik inmiddels wel heb geleerd, is dat je onwetende en onbewuste mensen niet wijzer kunt maken door tegen ze te schreeuwen of ze keihard dingen te verwijten. Je kunt ze wel wijzer maken door ze ongekleurde verhalen te vertellen die vragen of discussies oproepen. Mijns inziens is dat wat Beerends doet, door niets toe te lichten of in te leiden gaat ze er ofwel vanuit dat haar kijkers al kennis van zaken hebben, of zelf op zoek gaan naar antwoorden. Ik vind het een prachtige, evenwichtige documentaire, die voor iedereen de moeite waard is om te zien – niet in het minst omdat het deel uitmaakt van de Nederlandse geschiedenis.

Deze film op IMDb

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.